Atatürk tarafından 1934 yılında eğitim ve araştırma için İngiltere Cambridge Üniversitesine yollanan Behçet Kemal 1935 de yurda dönüşünde Halkevleri Müfettişi olarak görevlendirilmiş ve bu görev ile yurdun her tarafını dolaşmış, halk şiiri ve halk sanatı ile yakından ilgilenmek fırsatı bulmuştur. Kendi dilinden yaşamını 1966 yılında anlatırken bu konuya şöyle değinmiştir:

"Babamın çeşitli bölgelerdeki memurluğu, benim bütün memleketi kapsayan Halkevleri Müfettişliğim ve Doğu sınırlarında geçen askerliğim sayesinde Anayurdu köşe bucak dolaşabildim. Anayurt gibi Atatürk'ü de yakından tanımak talihim var; bazı mısraları sofrasında yazdığım oldu. Zonguldak Yüksek Maden Mühendis Mektebi'nden diplomalıyım ama ilk günden beri Anadolu'nun insan cevheri ile haşır neşirim. Faruk Nafiz Çamlıbel, Eflatun Cem Güney edebiyat hocalarımdı. Yahya Kemal Beyatlı ve Ahmet Hamdi Tanpınar'ın sohbetlerinden yıllarca feyzaldım. Doğuda tanışıp kaynaştığım halk ozanları bana halkımı bir kat daha tanıtıp sevdirdiler."

 

Atatürk Ansiklopedisi’nde Behçet Kemal Çağlar'ın 1935 yılında Halkevleri müfettişi olarak hazırladığı teftiş raporları hakkında tarihsel kaynaklar bulunduğundan bahsetmektedir. Özellikle Kütahya Halkevleri hakkında ayrıntılı bir teftiş yaptığı, dönemin diğer müfettiş raporlarında da belirtilmektedir.

Babam Fikret Çağlar’ın da amcam hakkında yazdığı özgeçmişte sözünü ettiği 1935 yılında Cumhuriyet Halk Partisine sunduğu raporun tam metnine henüz ulaşamadım. Ancak şöyle bir yayın bilgisi var ve adı geçen raporu içerdiği düşünülebilir:

​

Behçet Kemal Çağlar, Halkevleri 1932-1935: 103 Halkevi Geçen Yıllarda Nasıl Çalıştı? Ankara, Ulus Basımevi, 1936.

​

Ayrıca Türk Folklor Araştırmaları, Şubat 1970, Sayı 247 ‘de Sadi Irmak'ın “Behçet K. Çağlar, Şahsiyeti ve Hayatı” başlıklı yazısında, Çağlar'ın Halkevleri müfettişi olarak yaptığı geziler sonucunda Halk Fırkası Genel Sekreterliğine raporlar sunduğu açıkça belirtiliyor. Yazıya göre bu raporlar, Türk toplumunun fikrî gelişimi ve sanat özellikleri üzerine değerlendirmeler içeriyordu. Yazar, raporların yayımlanmasını da özellikle öneriyordu.

Eldeki kaynaklardan hareketle raporların şu konularla ilişkili olduğu söylenebilir:

• Anadolu'daki Halkevlerinin faaliyetleri ve kültürel çalışmaları.

• Halk şairleri, halk sanatı ve yerel kültür.

• Türk toplumunun fikrî ve kültürel gelişimi.

• Halkevlerinin halk ile aydınlar arasındaki ilişkilerdeki rolü.

Bunlar raporların doğrulanmış madde madde içeriği değil, dönemin tanıklıklarından çıkarılabilen genel konu başlıklarıdır. Ayrıca Çağlar'ın 1945 yılında Edirne Halkevi hakkında CHP Genel Sekreterliğine gönderdiği başka bir teftiş raporu akademik literatürde ele alınmıştır.

​

34 HALKEVİ

 

34 meşalede görün aynı alevi:

Bugün şenlik içinde tam 34 Halkevi...

Ey “taassup, cehalet” denen dev! ağzını ört:

Çökertiyor göğsünü, üç -beş değil, otuz dört-

 

Kaya gibi, kurulan Halkevleri, bu andan!

Bir tek işaret verdi bize o başkumandan

34 burca diktik ideal bayrağını…

Bizdik kanla sulayan vatanın toprağını,

 

Fikir tohumunu da serpecek biziz yine!

Böyle bir harp meydanı düştü Gazi nesline!

Artık inziva değil -haşa- mezarlığımız;

Doğdu halk evlerinde gün gibi varlığımız

 

“Mezarda fosfor„ gibi tek başına yanmadan…

Dünyanın en kudretli kanıdır bizdeki kan!

Azmimizden eminiz, endişemiz bu ancak:

Vatana lâyık olmak, Gaziye lâyık olmak!.

.

Bu 34 meşale, bin otuz dört olacak;

Alevi, bağrımızda “sevgi„ olup kalacak!

Hıza hız ekleyecek, nura nur katacağız;

Gittikçe yükselecek, gittikçe artacağız...

​

(Burda Bir Kalp Çarpıyor şiir kitabı s.162 , Semih Lütfi, Sühulet Kütüphanesi, 1933)